Agorafobik Bilişler Ölçeği (ABÖ): ne zaman seçilir, nasıl okunur

Uluslararası adı: Agoraphobic Cognitions Questionnaire (ACQ)
Madde sayısı: 13
Uygulama biçimi: Öz-bildirim — danışan doldurur
Yanıt ölçeği: 5 basamaklı sıklık derecelendirmesi (hiçbir zaman – her zaman)

Ne ölçer

Ölçek ne ölçer, nasıl yapılandırılmıştır

Agorafobik Bilişler Ölçeği, kişinin kaygılı ya da korkulu olduğu anlarda aklından geçen felaket yorumlarının ne sıklıkla ortaya çıktığını sorgulayan bir öz-bildirim formudur. Ölçek bir belirti sayımı değil, belirtiye eşlik eden düşünce içeriğinin haritasıdır: bedensel duyumların yıkıcı biçimde yorumlanması ile kontrolü kaybetme ve başkalarının önünde küçük düşme temaları birlikte kapsanır. Erişilen bu formda 13 düşünce ifadesi sayılmaktadır ve her biri beş basamaklı bir sıklık ölçeğiyle işaretlenir; hasta formu kendisi doldurur. Metin PDF'ten çıkarıldığı ve satırlar bölünmüş göründüğü için, basılı formu kullanmadan önce madde sayısını form üzerinden doğrulamak yerinde olur. Yönerge dışında herhangi bir uygulama, puanlama ya da yorumlama açıklaması bu kaynakta yer almaz.

Ne zaman seçilir

Belirti şiddeti ölçekleriyle karışmaması

Bu ölçek atak sıklığını, atak şiddetini ya da kaçınılan durumların listesini vermez; sorduğu tek şey korku anında beliren düşüncelerin ne sıklıkla ortaya çıktığıdır. Bu nedenle beden duyumlarına duyarlılığı ya da kaçınma alanlarını ölçen formların yerine geçmez, onların yanında kullanılır: biri kişinin nereden kaçındığını, bu ölçek ise kaçınmayı besleyen yorumun içeriğini gösterir. Bilişsel yeniden yapılandırma planlanan vakalarda seçilmesinin nedeni budur — hangi felaket senaryosunun baskın olduğunu görmek, hangi düşüncenin davranış deneyiyle sınanacağını belirlemeyi kolaylaştırır. Ölçek yalnızca kaygı/korku anıyla sınırlı bir çerçeve kurduğu için, kaygının olmadığı dönemlerdeki genel düşünce örüntüsü hakkında bilgi vermez.

Nasıl uygulanır

Yönergedeki 'korktuğunuzda' çerçevesini kaybetmemek

Yönerge, hastadan düşünceleri genel olarak değil, endişeli ya da korkulu olduğu anlar için değerlendirmesini ister. Uygulamadaki en sık hata bu çerçevenin gözden kaçması ve hastanın sakin hâlini düşünerek düşük işaretleme yapmasıdır. Formu verirken hastadan yakın zamanda yoğun kaygı yaşadığı somut bir anı zihninde tutmasını isteyip derecelendirmeyi o an üzerinden yapmasını söylemek işaretlemeyi belirginleştirir. İkinci hata, hastanın düşüncenin doğruluğunu ya da şiddetini derecelendirmeye çalışmasıdır; sorulan yalnızca sıklıktır. Kaynak, uygulama süresi ya da tekrar aralığına dair bilgi vermez. Ödev olarak verildiğinde formun bir sonraki seansa getirilmesini istemek ve doldurulan anın kaygı düzeyini kısaca not etmesini önermek, sonucun yorumlanmasını kolaylaştırır.

Nasıl puanlanır

Puanlama anahtarı ve kesme puanı bu kaynakta yok

Erişilen belge yalnızca yönergeyi, beş basamaklı sıklık ölçeğini ve düşünce ifadelerini içerir. Basamakların hangi sayısal değerlere karşılık geldiği, toplam mı ortalama mı alınacağı, alt ölçek ayrımı bulunup bulunmadığı ve herhangi bir kesme puanı bu kaynakta verilmemiştir. Bu nedenle formdan bir eşik puanı üretmek ya da hatırlanan bir literatür değerini uygulamak doğru olmaz. Bu belgeyle çalışırken savunulabilir kullanım, işaretlemeleri sayıya çevirmeden okumaktır: hangi düşüncelerin üst basamaklarda işaretlendiği, kaç düşüncenin sık aralıkta toplandığı ve işaretlemenin bedensel felaket yorumları ile kontrol/utanç temaları arasında nasıl dağıldığı. Sayısal izlem gerekiyorsa puanlama anahtarını veren özgün yayına ya da Türkçe uyarlama makalesine başvurmak gerekir.

Bu kaynakta kesme puanı verilmemiş. Puan bir şiddet etiketine çevrilmez; aynı kişide zaman içindeki değişim izlenir.

Nasıl yorumlanır

Örüntüyü okumak ve seansta izlemek

Formun klinik değeri, en sık işaretlenen birkaç düşüncenin tedavi hedefine dönüştürülmesindedir. İşaretlemenin ağırlığı bedensel duyumların yıkıcı yorumu tarafındaysa, çalışma daha çok duyum kaynaklı yanlış yorumun sınanmasına; kontrol kaybı ve başkalarının önünde küçük düşme temaları ağır basıyorsa, gözlenme ve değerlendirilme temalı beklentilere yönelir. Formu hastayla birlikte okumak, düşüncenin sözcüklerini hastanın kendi ağzından duymayı ve o düşünceye eşlik eden davranışı (erken ayrılma, güvence arama, yanında birini isteme) ortaya çıkarmayı sağlar. Aynı formun tedavinin ilerleyen aşamalarında yeniden doldurulması, sıklık derecelendirmesinin üst basamaklardan aşağı kayıp kaymadığını gösterir; ancak bu kaynak bir tekrar aralığı önermediği için tekrarın zamanlaması tedavi planına göre belirlenir.

Pisivizör'de bu ölçek

Araç kitaplığında bu ölçek, buradaki klinik notlarla birlikte durur. Vakaya atayıp kendi kaydınızı uygulama içinde tutabilirsiniz; danışana hiçbir şey gönderilmez. Kaydettiğiniz sonuçları Vaka Asistanı formülasyonunuz ve seans notlarınızla birlikte değerlendirir.

Vakanızda kullanın: erken erişim

Ölçek maddeleri telif nedeniyle bu sayfada yayımlanmaz. Maddeler ve Türkçe uyarlama bilgisi için kaynağa gidin. Ölçek kaynağı