Psikolojide vaka sunumu: soruyla başlayan tek sayfa

Süpervizyona iki gün var, dosyanızda on bir seanslık not duruyor. Hepsini sırayla anlatırsanız süre biter ve sormak istediğiniz şey masada kalır. Psikolojide vaka sunumu bu yüzden vakayı anlatmak değil, bir soruyu görünür kılmaktır. Kısa cevap şu: sayfanın en üstüne süpervizöre soracağınız tek bir soru yazın, altına o soruyu yanıtlamak için gereken bilgiyi koyun. Aşağıda bu iskeleti ve kurgusal bir örnek sunumu bulacaksınız.

Vaka sunumu nedir, ne için yapılır?

Vaka sunumu, bir danışanla yürüttüğünüz çalışmayı süpervizörünüzün ya da vaka toplantısındaki meslektaşlarınızın gözüyle yeniden düşünmek için hazırladığınız anlatıdır. Bizce iyi bir sunum rapor değil, bir soruyla birlikte getirilen çalışmadır.

İki sınır çizelim. Dergiye gönderilen olgu sunumunun kuralları ayrıdır, burada onu anlatmıyoruz. Süpervizörünüz ya da kurumunuz belirli bir şablon istiyorsa onu izleyin. Aşağıdaki iskelet BDT'nin kavramsallaştırma ve seans yapısı kaynaklarından türetildi (Beck, 2011; Türkçapar, formülasyon şeması).

Kronolojik anlatı mı, soru odaklı sunum mu?

En sık görülen biçim kronolojik anlatıdır: birinci seansta şunu konuştuk, ikincide şunu yaptık. Bu biçimin sorunu, sorunun hep sona kalmasıdır. Süpervizör on bir seansı dinledikten sonra elinde bir hikâye vardır ama ona ne sormak istediğinizi bilmez, tartışmaya da vakit kalmamıştır.

Aynı süpervizyon süresi iki biçimde: sırayla anlatmak ve sorudan geriye doğru kurmak.

Bizce sunumu sorudan geriye doğru kurmak daha iyi. Önce sorunuzu yazın, sonra yalnızca o soruyu yanıtlamak için gereken bilgiyi seçin. Gerisini dosyada bırakın, süpervizör isterse sorar.

Süpervizöre nasıl soru sorulur?

"Bu vakada ne yapmalıyım?" sorusu süpervizörü sizin yerinize vakayı kavramsallaştırmaya iter ve yanıt genel kalır. İyi bir soru iki özellik taşır: bir karar noktasına bağlıdır ve sizin kendi okumanızı içerir. Karşılaştırın:

Zayıf: Ödev yapmıyor, ne yapmalıyım?

Daha iyi: İki haftadır düşünce kaydı gelmiyor. Bunu başlama korkusunun ödeve taşınması olarak okuyorum ve ödevi seansta birlikte doldurmayı düşünüyorum. Okumam sizce doğru mu, yoksa ödev mi fazla yük?

Soruda kendi payınızı da açın. Beck (2011), ödevin neden yapılmadığını sormayı atladığınızı ya da konuyu yumuşatarak geçtiğinizi fark ederseniz arkasında kendi düşüncelerinizin olup olmadığına bakmanızı, gerekirse bir meslektaşınıza danışmanızı önerir. Terapistlerde tipik düşünceler arasında "O şimdi diğer şeylerle çok bunalmış" da var. Süpervizyon bunu getirebileceğiniz yerdir.

Psikolojide vaka sunumu nasıl hazırlanır: tek sayfalık iskelet

Sayfa altı parçadan oluşur: tepede soru, altında beş bölüm.

Tek sayfalık sunum iskeleti. Soru sayfanın en üstünde durur, bölümler onu destekler.

1. Tanıtım. Takma ad, yaş aralığı, kaç seans ve ne sıklıkta, hangi ekol. Mesleği, semti ya da nadir bir olayı yazmayın: kimliği ele veren ayrıntılar takma adı boşa çıkarır.
2. Başvuru sorunu ve hedefler. Danışanın kendi sözleriyle yazın. Beck (2011) dağınık bir anlatıyı özgül problemlere bölüp her problemi hastanın sözcükleriyle bir hedefe çevirmeyi önerir.
3. Kavramsallaştırma. Durum, otomatik düşünce, duygu ve davranış; altında ara ve temel inançlar; döngüyü sürdüren etkenler. Türkçapar'ın formülasyon şeması bunları erken yaşantılar, sorun listesi ve tedaviyi olumlu ya da olumsuz etkileyebilecek durumlarla birlikte tek kâğıtta toplar. Ayrıntısı için vaka formülasyonu örneğine bakın. Sunumda geçici hipotez olarak sunun.
4. Ölçümler. Puan seyri ve değişen maddeler. Toplam puan sabit görünürken tek bir madde yükselmiş olabilir. Ölçekte olmayan bir alanı sözlü sormak gerekir (Beck, 2011).
5. Şimdiye kadar yapılanlar. Hangi müdahale, hangi ödev, danışan nasıl karşılık verdi: kısa ve tarihli. Müdahalenin formülasyondan nasıl çıktığını BDT tedavi planı yazısında anlattık.

Kavramsallaştırmayı danışana yüksek sesle özetleyip doğru anlayıp anlamadığınızı sorduysanız, onun düzeltmesini de sunuma yazın. Beck (2011) yanlışsa danışanın genellikle "tam öyle değil, daha çok şöyle" diyerek düzelttiğini yazar. Süpervizörün görmesi gereken veri tam olarak budur.

Kurgusal örnek: bir sayfalık sunum

Kurgusal örnek: "Kuzey" takma adlı danışan 30'lu yaşlarının başında, haftalık görüşülüyor ve bugün 11. seans. Sunum sayfası şöyle. Mesleği bilerek yazmadık.

Soru: İki haftadır düşünce kaydı gelmiyor. Bunu başlama korkusunun ödeve taşınması olarak okuyorum. Ödevi küçültmek mi, seansta birlikte doldurmak mı daha mantıklı? Bir de ödevi sorarken kendimde "zaten çok bunalmış, üstelemeyeyim" düşüncesi var. Ona da bakmak isterim.

Tanıtım: Kuzey, 30'lu yaşlarının başında. 11 seans, haftalık, BDT.

Başvuru sorunu ve hedef (danışanın sözleriyle): "Her işi son geceye bırakıyorum, sonra kendimden nefret ediyorum." Hedef: "Bir işi teslimden iki gün önce bitirip rahat uyumak."

Kavramsallaştırma (geçici): Teslim tarihi yaklaşan bir işte "yine yetiştiremem" düşüncesi geliyor, kaygı 70. Kuzey işi erteliyor, son gece yetiştiriyor ve bunu "şans eseri" diye yorumluyor. Ara inanç olarak "Kusursuz yapamayacaksam hiç başlamamalıyım", temel inanç olarak "Yetersizim" düşünüyorum. 6. seansta bu özeti yüksek sesle okuduğumda "Tam öyle değil, yetiştiremeyeceğimden değil, başlamaktan korkuyorum" dedi. Özeti buna göre düzelttim.

Ölçümler: Depresyon ölçeği 1., 6. ve 11. seansta 24, 19, 19. Toplam aynı kalmış ama zevk alma maddesi 1'den 2'ye çıkmış.

Şimdiye kadar: 4. seansta düşünce kaydı verildi. 7. seansta davranışsal deney yaptık: işi iki parçaya bölüp ilk parçayı teslimden iki gün önce göndermek. Kaygı 70'ten 45'e indi. 9. ve 10. seansta kayıt getirmedi, ikisinde de "vakit bulamadım" dedi.

Kavramsallaştırma kâğıtta tek paragraf, ama aslında bir döngü. Süpervizörün döngüyü bir bakışta görmesini istiyorsanız o paragrafı küçük bir çizime çevirebilirsiniz.

Kurgusal örnekteki sürdürücü döngü. Yetiştirmek inancı çürütmüyor, çünkü başarı şansa yazılıyor.

Ölçüm satırında da bir şey var: toplam puan 6. ile 11. seans arasında değişmemiş, ama tek bir madde yükselmiş.

Toplam puan aynı kalırken tek bir madde yükselebilir. Sunuma ikisini birden yazmak süpervizörün işini kolaylaştırır.

On bir seansın büyük kısmı sayfada yok. Bilerek: sorunun yanıtı için gerekli olan dört şey var. Kayıt neden gelmiyor, bu hangi örüntünün parçası, daha önce hangi ödev işe yaradı (iki parçaya bölünen deney), ve terapist olarak ödevi sormakta nasıl bir payı var.

Sık yapılan hatalar ve sınırlar

• Tüm seansları sırayla anlatmak. Süre biter, soru kalır.
• Soru getirmemek. "Genel olarak nasıl gidiyor?" bir soru değildir. Süpervizör ne cevap vereceğini bilemez.
• Yalnızca toplam puanı göstermek. Beck (2011) toplam puana değil tek tek maddelere bakmayı söyler.
• Kavramsallaştırmayı kesin bilgi gibi sunmak. Hipotez olarak sunun ve danışanın düzeltmesini ekleyin.
• Kimliği ele veren ayrıntıyı bırakmak. Takma ad tek başına yetmez.

Seans kaydı getirecekseniz danışandan yazılı izin alın. Beck (2011) kaydı tek başınıza bırakmamayı, bir meslektaşınızla Bilişsel Terapi Ölçeği eşliğinde gözden geçirmeyi önerir. Bizce sunuma kayıttan tek bir kısa bölüm yeter: sorunuzun geçtiği an.

Bir sınırı açıkça söyleyelim. Bu iskeletin süpervizyonun çıktısını iyileştirdiğini gösteren bir çalışmaya dayanmıyoruz. Dayanağı Beck'in kavramsallaştırma ve seans yapısı önerileri ile klinik mantık. Başka ekollerde sunum başlıkları farklı olabilir, bu yazı yalnızca BDT çerçevesini anlatıyor.

Vaka sunumu ile vaka raporu farkı

İki belge sık karıştırılır. Vaka sunumu, bir soruyu tartışmak için birkaç oturumu tek sayfada toplar. Vaka raporu ya da oturum raporu ise tek bir görüşmenin kaydıdır: o oturumun amacı, kullandığınız beceriler, danışanın tepkisi ve bir sonraki plan. Psikolojik danışma eğitiminde "bireysel görüşme raporu" diye istenen belge çoğunlukla ikincisidir. Oturum raporları sunumun ham malzemesidir. Sunumu hazırlarken onlardan yalnızca sorunuzla ilgili anları seçersiniz. Oturum raporunun nasıl yazılacağını ve kurgusal bir örneğini bireyle psikolojik danışma oturum raporu yazısında bulabilirsiniz.

Pisivizör'de

Pisivizör'de vaka sayfasında bir "Süpervizyon soruları" bölümü var. Seanstan çıkarken aklınıza gelen soruyu oraya yazarsınız, iki hafta sonra unutulmaz. "Süpervizyon sunumu" ise vaka dosyanızı PDF ya da Word olarak tek belgeye döker: başvuru sorunu, kabul bilgisi, kavramsallaştırma, tedavi planı, ölçümler ve ödevler, problemler ve hedefler, yol haritası, seans süreci ve en sonda sorularınız. Doldurulmuş form içeriği belgeye girmez. Pisivizör TC kimlik numarası, telefon ve e-posta içeren notu kaydetmez, isimleri maskeler. Ama bir ayrıntının danışanı tanıtıp tanıtmadığına karar veremez. Belge platformdan çıktığı için takma adı ve notları kontrol etmek sizin işiniz. Vaka Asistanı süpervizyon vermez, süpervizyona hazırlanmanıza yardım eder.

Bir sonraki süpervizyondan önce

Dosyayı açmadan önce sorunuzu tek cümleyle yazın. Cümle iki soru içeriyorsa hangisini sormak istediğinize karar verin. Sonra sayfayı o soruya göre kurun: soru en üstte, altında yalnızca onu yanıtlayacak bilgi.