Düşünce kaydı nasıl doldurulur? Örnek ve ödev

Düşünce kaydı formu, kurgusal örnek ve boş PDF.

Danışan formu geri getiriyor ve ilk sütunda "Beni yine umursamadı" yazıyor. Kanıt sütunu boş, alternatif düşünce sütununda "Abartıyorum herhalde" var. Düşünce kaydı formu böyle döndüğünde sorun çoğu zaman danışanda değil, formun nasıl tanıtıldığındadır. Kısa cevap şu: düşünce kaydı, sıkıntılı bir anı olay, duygu ve otomatik düşünce olarak ayırır, sonra düşünceyi kanıtla sınatır ve duyguyu yeniden puanlatır. İlk seferi seansta, danışanın kendi yakın tarihli örneğiyle birlikte doldurursanız eve giden form çok daha az bozulur.

Düşünce kaydı formu nedir?

Beck'in tarif ettiği Düşünce Kaydı, danışan sıkıntı hissettiğinde otomatik düşüncesini değerlendirmesi için yapılandırılmış bir çalışma sayfasıdır. Kökü 1979'daki İşlevsiz Düşüncelerin Günlük Kaydı'na dayanır (Beck, 2011). Beck formu zorunlu saymıyor. Ama çoğu danışanın düşüncelerini ve cevaplarını kâğıt üzerinde daha iyi düzenlediğini söylüyor.

Ödev olarak verilmesinin de bir gerekçesi var. Soylu ve Topaloğlu (2015), ev ödevlerini düzenli yapan hastaların yapmayanlara göre daha fazla iyileştiğini bildiren çalışmaları derliyor. Düşünce kaydı, seansta yapılan değerlendirmeyi haftanın geri kalanına taşıyan en yaygın araçlardan biri.

Altı sütun mu, yedi sütun mu?

Türkiye'de birkaç sürüm dolaşıyor. Hangisini seçeceğiniz danışanın nerede olduğuna bağlı.

• Beck'in altı sütunlu formu: tarih/saat, durum, duygu, otomatik düşünce, uyumsal cevap ve sonuç. Uyumsal cevap sütununu doldururken danışan formun altındaki soruları sırayla kullanır (Beck, 2011).
• Yedi sütunlu form: uyumsal cevabı üçe böler. Düşünceyi destekleyen kanıt ve desteklemeyen kanıt ayrı sütunlara, ardından dengeli düşünce ayrı bir sütuna yazılır (7 sütunlu form).
• Türkçapar'ın Otomatik Düşünce İnceleme Formu: davranış ve düşünce işleme özellikleri için ayrı sütunlar ekler (form).

Bizce danışan durumu, duyguyu ve düşünceyi henüz birbirinden ayıramıyorsa yedi sütun erkendir. Önce yalnızca ilk üç dört sütun verilir. Beck de formu ikiye bölmeyi öneriyor: bir seansta ilk dört sütun, danışan bunu başarınca kalan sütunlar (Beck, 2011). Okuma ya da yazma yükü ağır gelen danışan için Beck'in sekiz soruluk "Düşüncelerini Test Etme" sayfası daha sade bir seçenek.

Sütun sütun nasıl doldurulur?

Olay. Yer, zaman ve kişi düzeyinde yazılır. Ölçüt basit: bir kamera bunu kaydedebilir miydi? "Beni önemsemedi" bir olay değil, bir yorumdur. Yorum otomatik düşünce sütununa gider.

Duygu ve beden. Her duygu 0–100 arasında puanlanır. Bedende nerede ne hissedildiği de yazılır.

Otomatik düşünce. O anda zihinden geçen cümle ya da imge. Soru biçiminde bırakılmaz: "Beni hâlâ seviyor mu?" yerine altındaki iddia yazılır, örneğin "Artık beni sevmiyor." Birden fazla düşünce varsa duyguyla en bağlantılı olanı seçilir.

Destekleyen ve desteklemeyen kanıt. İki sütunun ayrı olması bilinçli bir tercih. Aynı anda düşünüldüğünde taraflı kanıt baskın çıkıyor. Kamera ölçütü burada da geçerli.

Dengeli düşünce. İki kanıt kümesini birlikte hesaba katan bir cümle. "Olumlu düşün" anlamına gelmez. İnandırıcı olması gerekir, olumlu olması gerekmez.

Sonuç. Duygu yeniden puanlanır. Formun gücü bu sütunda: iki sayı yan yana durunca çalışmanın işe yarayıp yaramadığı tartışma konusu olmaktan çıkar.

Kurgusal örnek: doldurulmuş bir düşünce kaydı

Kurgusal örnek: Kırklı yaşlarında, evli bir danışan. Ayrıntılar uydurmadır.

İlk deneme, eve giden formdan:

• Olay: "Beni yine umursamadı."
• Duygu: kaygı.
• Otomatik düşünce: boş.
• Dengeli düşünce: "Abartıyorum herhalde."

Burada üç sorun var. Olay sütununda yorum yazıyor. Duygu puanlanmamış. Dengeli düşünce ise danışanın kendisinin de inanmadığı bir teselli cümlesi. Beck bu tür hatanın yararlı olduğunu söylüyor, çünkü kafa karıştıran şeyin ne olduğunu gösteriyor (Beck, 2011). Aynı satır seansta birlikte yeniden yazıldı:

• Olay: Cuma akşamı 21.30. Eşinden "Geç kalacağım" mesajı geliyor, ardından iki saat ses yok.
• Duygu ve beden: kaygı 75/100, kırgınlık 50/100. Göğüste sıkışma.
• Otomatik düşünce: "Artık benimle vakit geçirmek istemiyor."
• Destekleyen kanıt: Bu ay üç akşam geç geldi. Son iki hafta sonu birlikte dışarı çıkmadık.
• Desteklemeyen kanıt: Geç kalacağını önceden yazdı. Pazar için kendisi bir plan önerdi. Geçen yıl da ay sonunda işi uzamıştı.
• Dengeli düşünce: "Bu ay işi yoğun ve bana haber veriyor. Yine de geç gelmesi beni yalnız hissettiriyor ve bunu ona söyleyebilirim." İnanılırlık 60/100.
• Sonuç: kaygı 45/100, kırgınlık 40/100. Pazar planını konuşmak için bir mesaj yazdı.

Kaygı sıfıra inmedi ve inmesi de gerekmiyordu. Beck, danışanın formdan tam rahatlama beklememesi gerektiğini, küçük bir düşüşün bile yapmaya değer olduğunu söylüyor (Beck, 2011).

Ödev olarak verirken

Boş form eve gönderilmez. İlk satır seansta, danışanın kendi örneğiyle doldurulur ve danışan eve dolu bir örnekle gider. Beck'in önerdiği tanıtım iki cümlelik: imla ve yazı önemli değil, hatalar da yararlı (Beck, 2011).

Beklentiyi de baştan kurun. Beck, değerlendirmeyi öğrenmeden önce düşünceleri not almanın danışana başta kötü hissettirebileceğini hatırlatıyor. Danışana, yazdığı düşüncelerin doğru da olabileceğini, olmayabileceğini de söyleyin. Ardından gelecek hafta birlikte kanıt arayacağınızı ekleyin (Beck, 2011).

Haftalık hedefi düşük tutun. İyi doldurulmuş bir iki satır, yarım kalmış yedi satırdan daha çok işe yarar. Danışan sıkıntı anında yalnızca ilk üç sütunu doldurup kalanını daha sakinken tamamlayabilir. Bu esnekliği baştan söylerseniz form yarıda bırakılmaz.

Danışanın en sık takıldığı yerler

• Olay yerine yorum yazmak. Kamera ölçütüyle düzeltilir.
• Kanıt yerine yeni bir yorum yazmak. "Zaten hep böyle yapıyor" bir kanıt değil.
• Dengeli düşünce yerine teselli. İnanılırlık düşükse bir önceki sütunda yeterince aleyhte kanıt toplanmamış demektir.
• Tek satıra birden fazla olay sıkıştırmak. Her satır tek bir an olmalı.
• Formu seans sabahı toplu doldurmak. O zaman kayıt anlık deneyimi değil hatırlanan özeti gösterir. Bunu fark ederseniz suçlamadan konuşun ve olayın hemen ardından doldurmayı kolaylaştıracak bir yol bulun: telefon notu, küçük bir kart.

Formun sınırları

Düşünce kaydı her danışana uymaz. Beck, yazmayı sevmeyen, motivasyonu düşük ya da formdan yararlanacak zihinsel donanımı olmayan danışanlarda özellikle faydalı olmadığını belirtiyor (Beck, 2011). Bu durumda sözlü bir soru listesi ya da daha sade bir form daha iyi çalışır. Danışanı forma uydurmaya çalışmayın, formu danışana uydurun.

Form, otomatik düşünce düzeyinde çalışır. Ara ve temel inançlar ancak birçok kayıt yan yana konunca görünür hâle gelir. Bu kayıtların bir vaka formülasyonuna nasıl taşındığını ayrı bir yazıda anlattık. Tek bir kayıttan inanç çıkarmak acele bir sonuçtur.

Pisivizör'de düşünce kaydı

Pisivizör'ün araç kitaplığında BDT'de kullanılan ölçekler ve çalışma formları var. Her aracın yanında ne işe yaradığı, ne zaman verileceği ve seansta sık düşülen tuzaklar yazılı. Doldurulan formun cevapları ve puanlar vaka dosyasına girer. Vaka Asistanı da bir sonraki yanıtını bunları bilerek kurar.

Bir sonraki seansta deneyin

Danışanın bu hafta yaşadığı tek bir sıkıntılı anı seçin. İlk üç sütunu birlikte yazın ve olay sütununa yazılanı kamera ölçütüyle okuyun. Kalan sütunları bir sonraki haftaya bırakmak da bir seçenek.