Padua Envanteri (PE): ne zaman seçilir, nasıl okunur

PE’nin kapsamı ve temel kullanım alanı

Padua Envanteri, kaynak ekte PE kısaltmasıyla anılan 60 maddelik bir öz-bildirim aracıdır. Kaynak, soruların OKB tanısı almış hastaların tanımladığı geniş bir belirti havuzundan seçildiğini belirtir. Form, günlük yaşamda görülebilen düşünce ve davranışların kişide oluşturduğu rahatsızlık derecesini işaretletir. Belirli bir zaman penceresi, uygulama süresi veya tekrar aralığı bu kaynakta belirtilmemiştir. Terapist için temel değeri, tek bir yakınmadan çok obsesif-kompulsif belirti profilini ve bu profilin öznel rahatsızlık yükünü sayısallaştırmasıdır.

Geniş OKB belirti profili gerektiğinde seçilmesi

PE, kaynakta dört alt ölçekle açıklanan geniş bir belirti örüntüsünü kapsar: zihinsel eylemler üzerinde bozulmuş kontrol, kirlenme-bulaşma, kontrol davranışları ve davranışlar üzerinde denetim kaybına ilişkin dürtü-kaygı temaları. Bu nedenle ölçek, yalnızca tek bir belirti başlığını sormaktan çok, danışanın obsesif-kompulsif yakınmalarının hangi alanlarda yoğunlaştığını görmek için uygundur. Kaynak benzer ölçeklerle doğrudan karşılaştırma yapmadığından, seçim gerekçesi bu belgedeki kapsam ve puanlama yapısıyla sınırlı tutulmalıdır.

Yanıt verirken tek seçenek ilkesi

Uygulamada danışandan her ifade için yalnızca bir yanıt seçmesi istenir. Yanıtın odağı, davranış ya da düşüncenin kişide oluşturduğu rahatsızlık derecesidir; formu yalnızca sıklık listesi gibi ele almak kaynak yönergesiyle uyumlu değildir. Form geri alındığında terapistin pratik kontrolü, boş bırakılan ya da birden fazla işaretlenen satır olup olmadığını görmektir; çünkü her satır genel toplamı etkiler. Kaynakta uygulamanın süresi veya hangi aralıkla tekrarlanacağına dair bilgi verilmemiştir.

Ham puan ve genel toplamın elde edilmesi

PE’de her yanıt 0 ile 4 arasında puanlanır ve genel toplam tüm maddeler üzerinden elde edilir. Kaynak, tam form için genel toplam puanın 0-240 arasında değişebileceğini belirtir; kısa form için ayrıca 0-164 aralığı verilmiştir. Her alt ölçek için ayrı toplam puan da hesaplanabilir. Ek metin ters madde dönüşümü tarif etmez; puanlama, işaretlenen yanıt değerlerinin toplanması üzerinden okunmalıdır. Klinik yorum üreten bir eşik kullanılacaksa dikkat gerekir: kesme puanı bu kaynakta verilmemiştir.

Alt ölçekler

• Zihinsel eylemler üzerinde bozulmuş kontrol (0–68): 17 madde; istemsiz düşünceleri uzaklaştırma, karar verme güçlüğü ve uzak olumsuz olasılıklara ilişkin sorumluluk temalarını kapsar; toplam puan 0-68.
• Kirlenme, bulaşma (0–44): 11 madde; kirlenme ve bulaşma temalı zihin meşguliyeti ile ilişkili kompulsif davranışları kapsar; toplam puan 0-44.
• Kontrol davranışları (0–32): 8 madde; günlük aktivitelerle ilişkili kontrol ve sayma kompulsiyonları ile yapmış olma konusundaki zihin meşguliyetini kapsar; toplam puan 0-32.
• Davranışlar üzerinde kontrol kaybı hakkında dürtü ve kaygılar (0–28): 7 madde; istenmeyen dürtüler ve davranışsal denetim kaybı kaygılarını kapsar; toplam puan 0-28.

Toplam puanın klinik anlamı

Kaynak ek, PE genel toplam puanının obsesif-kompulsif belirtilerin oluşturduğu rahatsızlık derecesini yansıttığını söyler. Bu nedenle sayı, tanı koyan tek başına bir sonuç gibi değil, öz-bildirimle bildirilen rahatsızlık yükünün nicel göstergesi gibi ele alınmalıdır. Alt ölçek puanları, toplamın hangi belirti kümeleriyle daha çok taşındığını ayırt etmeye yardım eder. Kaynakta yorum aralıkları verilmediği için puanı kategorik etiketlere ayırmak bu belgeye dayandırılamaz.

Rahatsızlık derecesi ile belirti sıklığını karıştırmamak

Kaynak, yanıt seçeneklerini düşünce ya da davranışın yaşanması ve rahatsız ediciliği üzerinden açıklar; uygulama yönergesi de uygun seçeneğin rahatsızlık derecesine göre işaretlenmesini ister. Bu nedenle PE puanını yalnızca davranışların kaç kez yapıldığı gibi okumak yanıltıcı olur. Aynı sıklıkta görülen iki belirti alanı, kişide farklı rahatsızlık yükü oluşturabilir ve puana farklı yansıyabilir. Yorum yaparken genel toplamı, alt ölçek dağılımını ve danışanın öz-bildirim bağlamını birlikte ele almak kaynak çerçevesiyle daha uyumludur.