Çocuklar için kaygı ölçeği: hangisi, ne zaman

On bir yaşında bir çocuk okula gitmeden önce karın ağrısından yakınıyor. Aile "bir kaygı testi yapalım" diyor, siz de hangi ölçeği vereceğinizi düşünüyorsunuz. Kısa cevap şu: tek bir "çocuklar için kaygı ölçeği" yok. Seçim, hangi kaygıyı sorduğunuza göre yapılır: akran ortamındaki sosyal kaygı mı, birden çok kaygı alanı mı, depresyonla birlikte mi? Çocuğun yaşı, okuma düzeyi ve formu kimin dolduracağı da seçimi belirler. Aşağıda iki ölçeği ve çocukla ölçek uygularken dikkat edilecekleri anlatıyoruz.

Çocuklar için kaygı ölçeği seçerken önce soru

Ölçek seçerken ilk adım klinik soruyu yazmaktır. "Çocuk kaygılı mı?" bir soru değildir, çünkü her ölçek kaygının belli bir yüzünü sorar. Hepsini değil. Çocuklar İçin Sosyal Anksiyete Ölçeği'nin künyesi bunu açıkça söylüyor: ölçek genel kaygıyı değil, akran ortamına bağlı kaygıyı hedefler. Sınav kaygısı, ayrılık kaygısı, bedensel belirtiler ya da yaygın endişe için ayrı araçlar gerekir (Pisivizör araç kitaplığı).

Ölçeği soru belirler. Bedenden yaşanan kaygıda öz-bildirim ölçeği tek başına yetmeyebilir.

Çocuklar İçin Sosyal Anksiyete Ölçeği

Bu ölçek 18 maddelik bir öz-bildirim formudur. Çocuk her cümleyi son bir ayı düşünerek değerlendirir ve 1 (hiçbir zaman) ile 5 (daima) arasında bir basamak işaretler. Maddeler iki alana yayılır: akranların kendisi hakkında ne düşündüğüne dair endişe ve olumsuz değerlendirilme korkusu, bir de tanıdık ya da yeni akranlarla temastan kaçınma ve rahatsızlık. Toplam puan 18 ile 90 arasındadır (formun kaynağı).

Kitaplıktaki formun kaynağında kesme puanı ve alt ölçek listesi yok. Bu yüzden puanı bir düzey etiketine çevirmeyin. Ham sayı olarak izleyin. Klinik anlam toplamdan çok örüntüden çıkar. Endişe ağırlıklı maddeler mi yüksek, kaçınma ağırlıklı maddeler mi? Değerlendirilme endişesi baskınsa bilişsel çalışma, temastan kaçınma baskınsa kademeli maruz bırakma ve sosyal beceri çalışması öne çıkar (Pisivizör araç kitaplığı).

RCADS çocuk formu

Birden çok kaygı alanını ve depresyonu birlikte taramak istiyorsanız Revised Child Anxiety and Depression Scale'in çocuk formu (RCADS) bir seçenek. Gormez ve arkadaşları (2017) Türkçe formu dört hastaneden 8–17 yaş arası 483 çocukla bir klinik örneklemde inceledi. Ölçek, DSM'deki anksiyete ve depresif bozukluk boyutlarını altı alt ölçekle değerlendiren bir öz-bildirim aracıdır. Türkçe formda iç tutarlılık .95 çıktı, alt ölçeklerde .75 ile .86 arasındaydı. Doğrulayıcı faktör analizi özgün altı faktörlü yapıyı destekledi (makale).

Türkçeye uyarlanmış başka çocuk kaygı ölçekleri de var. Hangisini kullanırsanız kullanın, uyarlama makalesini bulun ve hangi yaş aralığında, hangi örneklemde çalışıldığına bakın.

Çocukla ölçek uygularken

Çocuk küçük bir yetişkin değildir. Yetişkinde basit görünen iki iş çocukta zorlaşır: bir zaman penceresini akılda tutmak ve her cümle için beş basamaktan birini seçmek. Künyedeki öneriler şöyle:

1. Küçük yaşta ya da okuma akıcılığı sınırlıysa maddeleri sesli okuyun, ama kararı çocuğa bırakın.
2. Doldurmaya başlamadan basamakların anlamını somut örneklerle anlatın. Çocuklar uç basamaklara yerleşip ara basamakları kullanmayabilir.
3. Formu ebeveynin yanıtları duyamayacağı bir düzende doldurtun.
4. Formun hangi döneme denk geldiğini not edin. Okul değişikliği, tatil dönüşü ya da yeni bir sınıf puanı geçici olarak yükseltebilir.

Puanı yanıltan durumlar

Öz-bildirim ölçeği çocuğun kendi iç halini fark etme ve söze dökme kapasitesine dayanır. Kaygısını karın ağrısı gibi bedensel yakınmalarla yaşayan ya da sorunu dışarıda gören çocuk düşük puan alabilir. Onaylanmaya çok önem veren çocuk ise formu kendisinden beklendiğini düşündüğü yönde doldurabilir (Pisivizör araç kitaplığı). Bu yüzden ölçek puanını ebeveynin ve gerekiyorsa öğretmenin anlattıklarıyla, kendi gözleminizle birlikte okuyun.

Kurgusal örnek

Kurgusal örnek: on bir yaşında, sınıfta söz almaktan ve teneffüste yeni gruplara katılmaktan kaçınan bir çocuk. Sosyal anksiyete ölçeğinde toplam 61. Madde dağılımına bakınca kaçınma ağırlıklı maddelerin çoğu en üst iki basamakta, endişe ağırlıklı maddeler ise ortada. Çocuk "ne düşündüklerini umursamıyorum, sadece gitmiyorum" diyor.

Bu tablo, değerlendirilme korkusunu hemen sorgulamaktan çok kaçınmayı adım adım azaltmayı düşündürüyor. İlk basamak teneffüste tanıdığı tek bir arkadaşın yanına gitmek olabilir. Basamakların nasıl kurulacağını maruz bırakma hiyerarşisi yazısında anlattık.

Kurgusal örnek. Toplam puan aynı olabilir; hangi maddelerin yüksek olduğu müdahaleyi değiştirir.

Sınırlar

Ölçek puanı tanı koydurmaz. Yalnızca konuşmayı başlatır. Bedensel yakınması olan bir çocukta önce tıbbi nedenleri dışlamak gerekir. Okul reddi, ciddi işlev kaybı ya da başka belirtiler eşlik ediyorsa çocuk ve ergen psikiyatrisiyle birlikte çalışın. Kurumunuz belirli bir ölçek seti kullanıyorsa onu izleyin.

Pisivizör'de

Araç kitaplığında Çocuklar İçin Sosyal Anksiyete Ölçeği'nin künyesi var: ne ölçtüğü, nasıl uygulanacağı, nasıl puanlanacağı ve puanı yanıltan durumlar. Ölçeği vakaya ekleyip her uygulamada toplam puanı girersiniz. Vaka belgesinde verildiği tarihler ve puan seyri listelenir. Kaynakta kesme puanı olmadığı için kitaplık puanı bir düzey etiketine çevirmez.

Bir sonraki uygulamada

Ölçeği vermeden önce dosyaya tek cümlelik klinik sorunuzu yazın: "Bu ölçekle neyi öğrenmek istiyorum?" Cevap "çocuk kaygılı mı" ise soruyu daraltın.