Disosiyatif Yaşantılar Ölçeği (DES): ne zaman seçilir, nasıl okunur

Uluslararası adı: Dissociative Experiences Scale (DES)
Madde sayısı: 28
Uygulama biçimi: Öz-bildirim — danışan doldurur
Yanıt ölçeği: Her madde için %0 ile %100 arasında, 10'luk basamaklarla ilerleyen 11 seçenekli yüzde çizelgesi; uygun rakam daire içine alınır.

Ne ölçer

DES nedir, neyi kaç maddeyle tarar

DES, Bernstein ve Putnam tarafından geliştirilmiş, Türkçeye Vedat Şar, L. İlhan Yargıç ve Hamdi Tutkun tarafından uyarlanmış 28 maddelik bir öz-bildirim ölçeğidir. Danışan, günlük yaşamda başından geçmiş olabilecek bir dizi yaşantının kendisinde ne sıklıkta görüldüğünü her madde için %0 ile %100 arasında, onarlı basamaklarla ilerleyen bir çizelge üzerinde işaretler. Maddelerin kapsadığı alanlar kabaca üç öbekte toplanır: gündelik bellek boşlukları ve hesap veremediği zaman dilimleri, dalıp gitme ve dikkatin daralması, kendine ya da çevreye yabancılaşma duygusu. Ölçek belirli bir zaman penceresi tanımlamaz; sorular kişinin genel yaşantı sıklığına yöneliktir. Kaynak metin yalnızca yönergeyi ve maddeleri içerir; uygulayıcıya yönelik ayrı bir el kitabı sunmaz.

Ne zaman seçilir

Bu ölçeği hangi klinik soruda vermek anlamlı

DES, dissosiyatif yaşantıların sıklığını haritalamak için kullanılan bir tarama aracıdır; tanı koymaz ve tanısal görüşmenin yerini almaz. Danışan seansta zaman kaybı, hatırlamadığı davranışlar, bedenine ya da çevresine yabancılaşma, aşırı dalıp gitme gibi yaşantılardan söz ediyorsa, bunların hangi alanlarda ve ne yoğunlukta olduğunu tek sayfada görmeyi sağlar. Anksiyete, depresyon ya da travma sonrası belirti ölçekleriyle karışmaz: onlar sıkıntının şiddetini ölçerken DES yaşantının niteliğine ve sıklığına bakar, dolayısıyla o ölçeklerin yanında tamamlayıcı olarak düşünülür. Yapılandırılmış dissosiyatif bozukluk görüşmelerinin yerine geçmez; klinik izlenimi netleştirmek ve görüşmede hangi başlığın açılacağını seçmek için bir başlangıç noktası sunar.

Nasıl uygulanır

Yönergedeki alkol–ilaç istisnası atlanmamalı

Yönerge iki noktayı özellikle vurgular ve ikisi de sık atlanır. Birincisi, alkol ya da ilaç etkisi altındayken yaşanan durumların değerlendirmeye katılmaması gerekir; bu ayrım hatırlatılmazsa madde kullanımına bağlı yaşantılar puanı şişirebilir. İkincisi, yanıt yüzde olarak verilir: danışan her maddede %0 ile %100 arasındaki uygun rakamı daire içine alır. Formun başında örnek bir çizelge yer alır; danışanın işaretleme mantığını anladığından emin olmak için bu örneğin üzerinden birlikte geçmek işe yarar. Yüzde biçimi bazı danışanlara alışıldık gelmez ve "biraz oluyor" gibi sözel yanıtlar boş bırakılmış maddelere dönüşür. Ölçeği ödev olarak verirken sessiz ve acele edilmeyen bir zaman diliminde doldurmasını istemek, dalıp gitme ve bellek maddelerinin daha ayrıntılı düşünülmesini sağlar.

Nasıl puanlanır

Puanlama yönergesi ve kesme puanı bu kaynakta yok

Elinizdeki kaynak yalnızca yönergeyi ve 28 maddenin yanıt çizelgelerini içerir; puanların nasıl birleştirileceğine dair bir hesaplama talimatı, alt ölçek tanımı ya da kesme puanı tablosu bu kaynakta verilmemiştir. Dolayısıyla otomatik bir kategori yorumu (düşük–orta–yüksek gibi) üretmek için dayanak yoktur. Ham veri madde başına 0 ile 100 arasında onarlı basamaklarla kaydedilmiş yüzdelerden oluşur; ters puanlanan madde bulunmaz. Uygulamada bir toplam ya da ortalama değer kullanacaksanız, hangi yöntemi seçtiğinizi dosyaya açıkça yazın ve aynı danışanda ölçümler arasında yöntemi değiştirmeyin; aksi halde iki ölçüm karşılaştırılamaz hale gelir. Eşik değeri gerektiren bir karar için ölçeğin kendi uyarlama yayınına başvurmak gerekir.

Bu kaynakta kesme puanı verilmemiş. Puan bir şiddet etiketine çevrilmez; aynı kişide zaman içindeki değişim izlenir.

Sık düşülen tuzak

Puanı yanıltan durumlar

Birkaç durum tabloyu bozar. Uyku yoksunluğu, yoğun yorgunluk, akut stres altında geçen bir dönem ya da yönergeye rağmen hesaba katılan madde etkisi, yaşantı sıklığını geçici olarak yükseltebilir; formun hangi dönemde doldurulduğunu bilmeden yorumlamayın. Ters yönde, utanç ya da "deli sanılma" kaygısı sistematik küçümsemeye yol açar ve neredeyse tümüyle sıfıra yakın bir form, yaşantının yokluğundan çok bildirim isteksizliğinin işareti olabilir. Ölçek belirli bir zaman penceresi tanımlamadığı için bazı danışanlar yalnızca son günleri, bazıları tüm yaşamını düşünerek yanıtlar; bu fark iki ölçümü karşılaştırılamaz kılar, bu nedenle hangi dönemi düşünerek doldurduğunu sormak gerekir. Nörolojik bir tablo, ağır dikkat sorunu ya da okuma güçlüğü de yanıtları biçimlendirebilir.

Pisivizör'de bu ölçek

Araç kitaplığında bu ölçek, buradaki klinik notlarla birlikte durur. Vakaya atayıp kendi kaydınızı uygulama içinde tutabilirsiniz; danışana hiçbir şey gönderilmez. Kaydettiğiniz sonuçları Vaka Asistanı formülasyonunuz ve seans notlarınızla birlikte değerlendirir.

Vakanızda kullanın: erken erişim

Ölçek maddeleri telif nedeniyle bu sayfada yayımlanmaz. Maddeler ve Türkçe uyarlama bilgisi için kaynağa gidin. Ölçek kaynağı